جايگاه عرفان درموسيقي:
عرفان یعنی شناختن معرفت به اصل اشیاء و حقیقت جهان عراف به سیر و سلوک در جهان می پردازد تا به حقیقت و ذات باری تعالی دست یابد موسیقی می تواند در این جهت کمک شایانی به عارف کند و در این میان از موسیقی کمک می گیرد به همین دلیل است که اکثر عرفای ما موسیقی می دانستند و به قول حافظ که می گوید:
بیا ساقی ان می که حال اورد کرامت فزاید کمال اورد
بیا ساقی ان کیمیای فتوح که با گنج قارون دهد عمر نوح
بده تا برویت گشایند باز در کامرانی و عمر دراز
هر موسیقی دان واقعی بدون انکه خود بداند عارف بزرگی است ریاضتی که برای یادگیری گوشه های ردیف می کشد و با تلا ش بی مثالی که برای یافتن حقیقت در نغمات و اصل ردیف و ان ظرافت هایی که در ردیف است از خود نشان می دهد او را تبدیل به عارف وارسته ای می کند.
موضوع مهم دیگری که باید بدان توجه کرد این است که برای دست یافتن به ذات ردیف حتما باید استادی داشت تا با راهنمایی استاد به حقیقتی که در ذات ردیف نهفته است دست یافت واین حقیقت نوشتنی نیست بلکه رسیدنی است تا بوسیله پشتکار و ایمان و حس حقیقت جویی ورای اشیاء شاگرد یا هنرجوی موسیقی به ان دست یابد .
موسیقی دان بایستی همیشه در حال باز شناختن شناخته های خود باشد تا به درک بیشتری از موسیقی نایل شود و هر روز نسبت به روز قبل به اصل نزدیکتر شود و این باز شناختن که یکی از معانی عرفان است در موسیقی همان تکرار است که اکثر موسیقی دانهای ایرانی می دانند از اهمیت خاصی در موسیقی و ردیف برخوردار است و موسیقی دان با تکرار گوشه های ردیف در اصل به تصفیه درون خویش و کنار رفتن ابر درون و شناخت خویش نائل می شود که در اصل همان شناخت باری تعالی و رسیدن به ذات اقدس خداوند است و این تکرا ر در عرفان از اهمیت خاص برخوردا است در عوارف المعارف اورده شده که امام جعفر صادق (ع) در وقت نماز ناگهان بی هوش بیفتاد ، پرسیدند که سبب چه بود ؟ فرمود ایتی است که قران را چندان تکرار کردم که عاقبت آن را از حق شنیدم .
اگر مرد عشقی کم خویش گیر
وگر نه ره عافیت پیش گیر
تو را با حق ، آن آشنایی دهد
که از دست خویشت رهایی دهد
نه مطرب که اواز پای ستور
سماع اگر عشق داری و شور
نه بم داند ، اشفته سامان،نظیر
به اواز مرغی به نالد اسیر
موسقی اصیل از روی عمد نغمه ای را که در قسمت زیر نواخته شده در قسمت بم هم اجرا می کند و این نوعی سوال و جواب است که در واقعه همان ذکر خفی و جلی در عرفان است . می دانید که نام حق تعالی و الغاب او ابتدا با صوت جلی ذکر می شود ، ولی هنگامی که سالک به مقامات بالاتر رسید و توانست قدری بیشتری در ضبط هواس و تمرکز فکر بدست اورد همان ذکر را به صورت خفی انجام می دهد یعنی ان را بدون اینکه به زبان اورد در دلش تکرارمی کند.
موسیقی ایرانی به عارف ارامش میدهد و می تواند ذهن او را از امورات شیطانی دور کنتا به قول حافظ دل عارف را پاک کند
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرو رود فرشته در اید
موسیقی ایرانی به بشر کمک می کند که پاک زندگی کند و در صلح و آرامش بدون هر گونه تعصبی و کدورتی در کنار داشته باشند .موسیقی اصیل و عرفانی ما محدود مطلق را به نا محدود مطلق تبدیل می کند .شهوت را به عشق ستم را به رافت و کینه را به مهربانی و به طور کلی تمام مظاهر بد و اختلاف انداز را به جلوه های نیک تبدیل می کند
یکی از جهات تعالی و تزکیه موسیقی ما این است که در این هنر بین دو نوع از موسیقی که یکی بازگشتن به عبودیت الله و توحید و سماع عارفانه است و دیگری که رجوعش به عبودیت از نفس عماره است تمایز قائل شده است در موسیقی ایرانی شخص مطرح نیست چه کسی می نوازد و چه کسی می شنود هر دو یکی اند هم شنونده و هم نوازنده باید عارف باشند تا از موسیقی لذت ببرند و در جهت و هدف اصلی که همان کشف حقیقت است نزدیک شوند.
مطرب عشق این زند وقت سماع
بندگی بند و خداوندی صداع
در شرح شطحیات امده است که فعل مجهول عاشقان سماع طنبور است و شنونده چون کامل شود و هر چه شنود از حق شنود .
و در سخنان شمس امده که صادقی را که در شرق سماع گیرد دیگری در غرب سماع گیرد سماع که صادق و بی ریا باشد اسمان هم در سماع اید.
موسیقی بدون عرفان یعنی هیچ و به همین دلیل امیزش موسیقی ایرانی با عرفان اسلامی سبب شده که موسیقی ایران یکی از کاملترین موسیقی های بشری باشد . به قول شمس تبریزی موسیقی ایران وحی ناطق است
ای خدا بخشای ما را ان مقام
کاندر و بی حرف می روید کلام
منابع:
1- مقالات شمس تبریزی مولانا شمس الدین تبریزی به تصحیح احمد خوشنویس موسسه مطبوعاتی عطائی
2- مثنوی معنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی به تصحیح نیکلسون
3- عوارف المعارف شهاب الدین سهروردی چاپ علمی و فرهنگی .
منبع:ويژه نامه آورازرود،كانون موسيقي دانشگاه گيلان
جستجو ارسال نظر خصوصي۱ ارسال نظرخصوصی2 گفتگوي آنلاين
fvbhjkla
